ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਅਸੀਂ

- ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮੋਹੀ

ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ
ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਅਸਾਡੇ ਵਿਚ...

ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ
ਸਾਰੇ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਿੱਤੇ
ਰੋਕ ਲਏ ਹਨ
ਧੂੜ 'ਤੇ ਪਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ
ਰੋਗ-ਮੁਕਤ 'ਤੇ ਸੋਗ-ਮੁਕਤ
ਜਿੱਥੇ ਸਾਡਾ ਪੈਰ ਵੀ ਰੱਖਣਾ
ਵਰਜਿਤ ਹੈ ...

ਤੇ ਅਸੀਂ
ਬੇ-ਚਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਮਾਰੇ
ਦੂਸ਼ਿਤ ਮਾਰੂ ਚੌਗਿਰਦੇ
ਦੁਰਗਤ ਅਤੇ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਵਿਚ
ਰੀਂਘ ਰਹੇ ਹਾਂ ...

ਏਸ ਘੋਰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਲਈ
ਤਨਾਂ ਮਨਾਂ ਵਿਚ
ਯੁਧ ਹਰਿਕ ਪਲ ਜਾਰੀ ਹੈ ...

ਧਰਤੀ ਸਭ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੈ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿੱਤੇ 'ਤੇ
ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਜੋਕਾਂ
ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ
ਰਲਮਿਲ ਰਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਿਮ ਹੈ ...

ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ
ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੀਆਂ
ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ
ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ...

ऐसे मत जी

- राजीव जयस्वाल

ऐसे
मत जी
विष घूँट
मत पी |
अमृत सागर
अंतर तेरे
मंथन कर
भले का
बुरे का
चिंतन कर |
 
ऐसा कर
हलाहल
अमृत में बदल
पाप वो
मन को जो
दूषित करे
पुण्य वो
मन को जो
सुशोभित करे |
 
हर पल
सोता क्यों
हर पल
रोता क्यों
अब जाग
जो सोया
सो गए
उस के भाग |
 
आराम
मत कर
कर्म कर
कर्म को
निज धर्म कर
उठ जा
आकाश को
छू ले
सूरज सजा
मस्तक पर
तारों की
माला पिरो ले |
 
कर प्रहार
मुष्ट मार
पर्वत को तोड़
नदिया को मोड़
आकाश के
सीने को छेद
पाताल से
पानी निकाल |
 
ना पाप कर
स्वयं पर
विश्वास कर
उठ , हो खड़ा
प्रहार कर
पाप, अत्याचार पर
ना रुक
ना झुक
ना मर
ना डर
जो करना है
वो कर
इतिहास में
हो जा अमर |

मै आदमी हूँ

- अरविंद योगी

मेरे हाँथ में तलवार है
काट  दूंगा जीभ तुम्हारी
भूल से भी मुझे तुम
आदमी मत कहना
अब मै आदमी नहीं हूँ !
 
मर चुका है आदमी शब्द
मर चुका है जीवन
कभी मै आदमी था
ह्रदय से उदार था
कर्म से महान था
धरा पर बना कभी
भक्ति से भगवान था
ज्ञान का प्रकाश था
आदमी में भगवान की
स्नेहिल छाया का एहसास था
आदमी तब आदमी के साथ था
जीवन से बहुत पास था
आदमी धरा पर भगवान था
आदमी मत कहना
अब मै आदमी नहीं हूँ !
 
हाँ मै आदमी था और आज भी
आदमी की तलाश में हूँ
खोजता हूँ अपने ह्रदय में
खोये आदमी को हर आदमी को
आज समाज  स्वार्थ में खो रहा है
स्वार्थ में जी रहा है आदमी
जीना दूसरों के लिए मरना
आदमी की पहचान है
आदमी मत कहना
अब मै आदमी नहीं हूँ !

यथा राजा तथा परजा

- आशा पांडेय ओझा

चोर चोर मौसेरे भाई, मिलकर सब खिचडी पका रहे हैं,
लुटिया लगे डूबाने देश की, खुद के यशोगान गा रहे हैं |

आँख के अंधे, अक्ल के दुश्मन, देश के घोड़े दौड़ा रहे हैं,
हंस लगे हैं सब दाना चुगने, अब कौवे मोती खा रहे हैं |

आँख मूँद कर कहती है जनता, कोऊ नृप हो, हमें क्या हानी,
जब चिड़िया चुग जाएगी खेत को, तब ही याद आएगी नानी |

आँखों पर तो पड़ी है पट्टी, तेल कानों में भी डाल रहे हैं,
आँख के अंधे हम सब लोग, आस्तीन में सांप पाल रहे हैं |

कुछ मार कर चांदी की जूती, अपना काम निकाल रहे हैं,
कुछ की खुशमद से आमद, कुछ आठ-२ आंसू निकाल रहे हैं |

समझ पर रख कर पत्थर, लम्बी तान सो रहा प्रजातंत्र है,
सुरसा के मुहं की भांति, दिन ब दिन बढ़ रहा भ्रष्टतंत्र है |

आगे नाथ न पीछे पगहा, अंधेर नगरी चोपट राजा,
करते सब अपना उल्लू सीधा, यथा राजा तथा परजा |

Sunshine

- Gurpreet Singh Rana

Whose country is this, such greenery, such abundance such bounty
Flowers so beautiful, how diligently the waters perform their duty
The mountains, the wilderness beckons, the sunshine increases beauty
 
A sage comes forth, speaks, “This is my country which I adore and cherish
This is the country which my ancestors and my peers have longed to flourish
The worst fears of my heart have come true; I don’t want my country to perish”
 
Frowning and murmuring, distressed and bending on his stick he went
Gave me a sad feeling, spoilt my excursion, an unnecessary fear he lent
Madman is he, thought I, why should I spoil my holiday, which is all I meant.
 
But hark, what sounds do I hear, of bombs, guns, bullets and explosions
People roam the streets with daggers, are these real men with no emotions
A group went by shouting, carrying black flags and creating commotion.
 
Eye for an eye, bloodshed, revenge, where are our rights they mouthed
Hijack planes, burn buildings, kill detractors was what everybody touted
Weapons we have, not to worry, we will snatch the governance they shouted.
 
A loud explosion sounded along the end of the street, colour of it became red
A suicide squad struck someone shouted, run for your lives for more we dread
People ran frantically, uniformed men shouted looking for injured and dead
 
I looked along with horror; a mound of bodies lay with their limbs seared
Something familiar I saw, a stick on the street and a bent back smeared
Lay there the sage I had encountered, taking his last breath he appeared.
 
Thus he spoke his dying words, “Where is the peace, the brotherhood, the sunshine
From where came these separatists and the militants, these people are not mine
Clouds of fear have shrouded my country and long gone is the much adored sunshine.”

ਹਾੜ੍ਹਾ ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਕੇ ਜਾਈ ਵੇ...

- ਹਰਮਨ ਜੀਤ

ਨੀਂਦ ਵੇ ਅਸਾਡੜੀ
ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ
ਤਾਰਿਆ ਤੂੰ
ਪਾ 'ਜਾ ਇੱਕ
ਸੁਪਨ ਸਲਾਈ ਵੇ..
ਲਾਚੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ
ਜੀਹਦੇ ਨੇਤਰਾਂ 'ਚੋਂ
ਉੱਡਦੀ ਏ
ਹਾੜ੍ਹਾ ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੈ ਕੇ ਜਾਈ ਵੇ..
 
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਾਣ ਨੂੰ ਸੰਵਾਈ
ਜੋੜੀ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ
ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵਾਂ
ਕਿੰਝ ਪਾ ਵੇ..
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣਾ
ਅਸਾਂ ਨੰਗੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ
ਸਾਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਜਿਹੇ
ਰੋੜਿਆਂ ਦਾ
ਚਾਅ ਵੇ..
 
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਾਰਿਆ ਵੇ ਹੋਰ ਵੀ
ਸੁਨਿਹਰਾ ਉੱਗੇ
ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ
ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ
ਸੇਕ ਵੇ..
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਾਰਿਆ ਵੇ ਹੋਰ ਵੀ
ਗੁਲਾਬੀ ਲਹੇ
ਆਥਣਾਂ ਦਾ ਰੰਗ
ਜ਼ਰਾ ਵੇਖ ਵੇ..
 
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਾਸ਼ਨਾ ਨੂੰ
ਚੁੰਨੀਆਂ ਨਾ
ਬੰਨ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹ
ਨੱਚਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੇ
ਧਿਆਣੀਆਂ..
ਤਾਰਿਆ ਵੇ
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਅੱਕ ਵੀ ਗੁਲਾਬ ਲੱਗੇ
ਬੂਈਆਂ ਜਿਵੇਂ
ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ..
 
ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ
ਪਿੰਡਿਆਂ 'ਤੇ
ਮਲਿਆ ਏ
ਲੇਪ ਕੀਹਨੇ
ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬਾਂ
ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ..
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਉਂਦੀਆਂ
ਨਾਰੰਗੀ
ਬਦਲੋਟੀਆਂ ਵੇ
ਤੁਰਦੀਆਂ ਪੱਬ ਨੂੰ
ਮਰੋੜ ਕੇ..
 
ਤਾਰਿਆ ਵੇ
ਗੰਨਿਆਂ ਦੇ
ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ
ਖਹਿੰਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ
ਸ਼ਾਮ ਰੰਗੀਆਂ..
ਓਦੋਂ ਸਾਡਾ ਚਿੱਤ ਕਰੇ
ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ ਮੁੱਕਣੇ ਨੂੰ
ਐਸੀਆਂ ਵੇ ਮੌਤਾਂ
ਲੱਖ ਚੰਗੀਆਂ..
 
ਨੀਂਦ ਵੇ ਅਸਾਡੜੀ
ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ
ਤਾਰਿਆ ਤੂੰ
ਪਾ 'ਜਾ ਇੱਕ
ਸੁਪਨ ਸਲਾਈ ਵੇ..
ਲਾਚੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ
ਜੀਹਦੇ ਨੇਤਰਾਂ 'ਚੋਂ
ਉੱਡਦੀ ਏ
ਹਾੜ੍ਹਾ ਓਹਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੈ ਕੇ ਜਾਈ ਵੇ..

ਵੱਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ

- ਸ਼ਿੰਦਰ ਸੁਰਿੰਦ

ਵੱਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ
ਇਕਲਾਪੇ ਦਾ ਸਹਿਮ
ਹਊਆ ਬਣ ਕੇ
ਮੇਰੀ ਨਸ-ਨਸ 'ਚ ਤੁਰਿਆ
ਤੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਰਨ
'ਕੱਲਾ ਨਾਂ ਤੁਰਿਆ
ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ
ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਿਆ...

ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੋਥੀਆਂ 'ਚੋਂ ਪੜਿਆ
ਤੇ ਬਸ ਐਨਾ ਹੀ ਯਾਦ ਹੈ
ਮੈਂ ਨਿਮਾਣੀ ਦੀ ਵੀ
ਤੇਰੇ ਦਰ 'ਤੇ ਫਰਿਆਦ ਹੈ
ਕਦੇ ਆ ਕੇ ਤਾਂ ਦੇਖ
ਸਰਦ ਹਉਕੇ ਤੇ
ਦਿਲ ਦੀ ਧਰਤ ਬੇ-ਆਬਾਦ ਹੈ...

ਦੇਖ ਮੈਂ ਕੱਲਮ-ਕੱਲੀ ਜਿੰਦ
ਕਿੰਨੀ ਉਦਾਸ
ਪਰ ਹੋਈ ਨਾ ਬੇਆਸ
ਹਾਲੇ ਵੀ ਧੜਕੇ  
ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਆਸ
ਵੱਡੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ
ਕਰਾਂ ਅਰਦਾਸ
ਤੂੰ ਰਹੀਂ ਆਸ-ਪਾਸ
ਇੱਕ ਤੂੰ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈਂ
ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ...

ਐ ਮੇਰੇ ਨਾਨਕ !
ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਰਮਿਆਂ..
ਹਵਾ ਵੀ ਨਾਂ ਹੋਵੇ
ਕੂੰਜ ਵਾਂਗ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਜਿੰਦ
ਮੁੜਕੇ ਨਾ ਰੋਵੇ
ਦੇ ਸੁਰਿੰਦ ਨੂੰ ਆਸੀਸ
ਹੰਝੂ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀਏ ਦੇ ਧੋਵੇ...

ਕਿਸੇ ਨਿਤਾਣੇ ਦੀ ਪੀੜ ਹਰੇ
ਆਪਣੇ ਖਲਾਅ ਨੂੰ
ਆਪ ਹੀ ਭਰੇ
ਤਨਹਾਈ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ
ਐਵੇਂ ਨਾ ਡਰੇ...

ਐ ਮੇਰੇ ਮਾਲਿਕ
ਦੇ ਹਿੰਮਤ
ਦਿਆਂ ਸਕੂਨ ਕਿਸੇ ਰਕੀਬ ਨੂੰ
ਵੰਡ ਸਕਾਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ
ਕਿਸੇ ਬਦਨਸੀਬ ਨੂੰ
ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸੁੱਚੇ ਮੋਹ ਦੇ
ਦੇ ਸਕਾਂ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਨੂੰ...

ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਆਧਾਰ

- ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਅਜੀਬ ਜੇਹੇ ਦਰਦ ਦੀ
ਜਾਗ ਉੱਠੀ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਪਿਆਸ !
ਦੇ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਮੈਨੂੰ
ਮਹਿਰਮ ਮੇਰਾ
ਸੰਦਲੀ ਜੇਹਾ ਅਹਿਸਾਸ !
ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਸੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜੇਹੀ ਮਿਠਾਸ !
ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ
ਪਹਿਨਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ
ਚਾਨਣ ਦਾ ਲਿਬਾਸ !
ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਹੁਣ ਦੱਸਣਾ
ਮਹਿਰਮ ਨੂੰ ਦਰਕਾਰ !
ਕਿ ਰਸ ਘੋਲ ਰਹੇ ਨੇ
ਸਾਡੀ ਰਗ ਰਗ 'ਚ
ਤੇਰੀਆਂ ਮਹਿਕਾਂ ਦੇ ਮਲਹਾਰ
ਤੇਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਰਹਿਤ ਤਰੰਗ ਦਾ
ਹੈ ਅੰਤਸ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ
ਮੇਰੀ ਹਰ ਧੜਕਣ ਚੋਂ
ਉੱਠ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਿਜਦੇ ਦੀ ਝਣਕਾਰ
ਤੂੰ ਇਕ ਅਪਾਰ ਆਸ਼ਨਾ
ਕੋਰੇ ਜੋਬਨ ਦਾ ਨਿਖਾਰ
ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਜੋਗੀ
ਜਿਹੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿਚ ਖ਼ੁਮਾਰ
ਨਿਰਸ਼ਬਦ ਜੇਹੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ
ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਪਾਰ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮੁੱਹਬਤ ਦਾ
ਹਰ ਨਕਸ਼ ਹੈ ਨਿਰ-ਆਕਾਰ !
ਮੇਰੀ ਅਤਰਿਪਤੀ ਹੀ ਹੈ
ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਆਧਾਰ !

आखिर क्यूँ? (Edited by Editor)

- डा. रंजू सिंह

हम न गुज़रें,
तेरी गली के
पास से भी कभी,
चले आते हो
तुम फिर भी
मेरी ओर
आखिर क्यूँ?

हम न लायें
ज़िक्र भी तेरा
जुबां पर अपनी
तुम आ जाते हो
फिर भी
मेरी हर गुफ्तगू में क्यूँ?

राहें जुदा,
घर हैं जुदा,
जुदा तो ख्यालात भी,
मिल जाता है
तेरा का हर छोर
मेरी ही गली से
फिर क्यूँ?

कर लिया है
यूं तो मैंने इलाज
दर्द-ए-दिल का,
याद आ जाते हो
किसी तरह
मुझे हर सुबह-ओ-शाम
तुम फिर क्यूँ?

प्यार नहीं,
आरज़ू नहीं
दिलकशी नहीं
तन्हाई भी नहीं,
महक सी आती है
मुझे फिर भी
तेरे गीतों से
आखिर क्यूँ?

टूट चूका दिल,
टूट चूका रिश्ता,
टूट गए ख्वाब,
खो गए तुम,
खो गयी मैं,
फिर भी याद तेरी
आती है
नजाने पल-पल क्यूँ?

ਬੇੜੀ ਦਾ ਪੂਰ

- ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ

ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਅਨੋਖਾ
ਵਾਕਣ ਬੇੜੀ ਦਾ ਇਕ ਪੂਰ
ਮਿਲੇ ਸੰਜੋਗੀਂ ਮਿੱਤਰ ਸਬੰਧੀ
ਜਾਣਾਂ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਾਂ ਦੂਰ
 
ਕਲ੍ਹੇ ਆਣਾਂ ਹੈ ਕਲ੍ਹਿਆਂ ਜਾਣਾਂ
ਖੇਡ ਬਣਾਈ ਉਸ ਕਰਤਾਰ
ਸਫ਼ਰ ਸੁਹਾਣਾਂ ਕਰਲੈ ਅਪਣਾਂ
ਵੰਡਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲੇ ਪਿਆਰ
 
ਸਾਥੀ ਜਿੰਨੇਂ ਏਸ ਸਫ਼ਰ ਦੇ
ਨੇਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸਮਾਨ
ਕਰ ਸੇਵਾ ਕੰਮ ਆ ਕਿਸੇ ਦੇ
ਖੁਸ਼ ਹੋਸੀ ਓਹ ਕ੍ਰਿਪਾਨਿਧਾਨ
 
ਭਰ ਦੇ ਤੂੰ ਢਿਡ ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਦਾ
ਬਣ ਲੋੜਵੰਦ ਦਾ ਮੱਦਦਗਾਰ
ਕਿਸੇ ਅਬਲਾ ਦੀ ਪੱਤ ਬਚਾ ਲੈ
ਕਿਸੇ ਅਨਾਥ ਤੇ ਕਰ ਉਪਕਾਰ
 
ਭੁੱਲੀਂ ਕਦੇ ਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾਤੇ ਨੂੰ
ਜਿਸਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਆਇਐਂ ਤੂੰ
ਕੀਰਤ ਗਾ ਲੈ ਸਦਾ ਓਸਦੀ
ਕਰਲੈ ਸਫ਼ਰ ਸਫ਼ਲ ਇਹ ਤੂੰ
 
ਤੱਜ ਕੇ ਅੱਕਲ ਤੇ ਚਤਰਾਈ
ਸੁੱਥਰੀ ਮੱਤ ਕਰ ਅੰਗੀਕਾਰ
'ਜੀਤ' ਤੂੰ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ
ਲਾਸੀ ਓਹ ਤੇਰੀ ਬੇੜੀ ਪਾਰ

कागज़ की कश्तियाँ

- ज्योति डांग

कागज़ की कश्तियो पे सबकी निगाह होती है |
खुद नदी ही कभी इन की कत्लगाह होती है |

रंग हर रोज़ ही दिखता है सिआसत का नया,
सुर्ख होती है कभी और कभी ये स्याह होती है |

पूछलो गैर से भी हाले दिल ज़रा इक दिन,
जिस्त उस की भी तो अपनी ही तराह होती है |

आ के मंजिल पे ख़तम होती है भटकन सारी,
साथ अपनों का मिले बस ये ही चाह होती है |

हाँ अदावत तो गुनाह है ये हकीकत है मगर,
अब तो उल्फत भी मेरे दोस्त गुनाह होती है |

क्या गिला राह्जनों से करें हम "ज्योति",
कभी रहबरी राहजनी से भी स्याह होती है |

कैसे कहूं दीवाली है

- अरविन्द योगी

आज की रात ये रौशन है
कल फिर सुबह काली है
झूठी होती इस दुनिया में
सच का दिया जो खाली है
कैसे कहूं दीवाली है !

टूटी अब हर रिश्तों की डाली है
रिश्ता भी अब एक गाली है
प्यार की बगिया जो खाली है
रोया हर एक माली है
कैसे कहूं दीवाली है !

तिनका तिनका बिखरा भारत अब
घुट घुट कर रोती भारत माता अब
देशप्रेम का उपवन अब ये खाली है
जिसकी भारत माँ ही माली है
कैसे कहूं दीवाली है !

भ्रष्टाचार की गहरी रात ये काली है
नेता करते देश की बिकवाली है
फैला हर ओर धोखा है दलाली है
बेचारी जनता, नेता अत्याचारी है
कैसे कहूं दीवाली है !

देश भक्ति का दिया जो खाली है
देश प्रेम की गर्म रक्त से
सुलग रहे हर देश भक्त से
नयी क्रांति आने वाली है
कैसे कहूं दीवाली है !

जलो तुम स्वरक्त से दिया भर
भारत माँ तुम्हे जगाने वाली हैं
भारत की जगमग ज्योति से
दुनिया हुयी उजाली है
दूर नहीं अब नव भारत की
कुछ ही दूर दीवाली है
पर कैसे कहूं दीवाली है !

यह कविता क्यों ? आतंकवाद , भ्रस्ताचार , बलात्कार , अत्याचार जाने कितने ही दिए जल रहे हैं भारत में अब और इनमे तेल बन कर जल रहा है भारत का हर आदमी !

हर ह्रदय दुखी है एक क्रांति चाहिए भारत को! नव भारत की दीवाली अभी दूर है उठिए जागिये और नव भारत की दीवाली लाने को क़मर कस लीजिये फिर मनाये हर रोज होली है दीवाली है !

ਅੱਖ 'ਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਕਿਰ ਨਾ ਸੱਕੀ, ਉਸ ਅੱਥਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ

- ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਜੱਜ

ਖਾਲੀ ਕਾਸਾ ਲੈ ਘਰ ਪਰਤੇ, ਉਸ ਫੱਕਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
ਅੱਖ 'ਚੋਂ ਜਿਹੜੀ ਕਿਰ ਨਾ ਸੱਕੀ, ਉਸ ਅੱਥਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
 
ਖੜਾ ਖੜੋਤਾ ਬੁੱਤ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਤੱਕਿਆ,
ਤੱਕਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਪਾਣੀ, ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
 
ਵਿਨ੍ਹਿਆ ਬਾਂਸ ਬੰਸਰੀ ਹੋਇਆ , ਜਿਥੇ ਪਿਆ, ਪਿਆ ਰਹਿਣਾ ਸੀ, 
ਤੂੰ ਜੋ ਹੋਠ ਛੁਹਾ ਕੇ ਜਣਿਆ, ਉਸ ਅੱਖਰ  ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
 
ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖੋ  ਤੇ ਫਿਰ ਪੈਰ ਪਸਾਰੋ, 
ਜੋ  ਛੂਹੰਦੇ ਹੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫਟ ਗਈ, ਉਸ ਚੱਦਰ  ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
 
ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜਲਨ ਤੇਰੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਉਤਰੀ ਵੇਖੀ,
ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ  'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ, ਉਸ ਸ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |
 
ਤੇਰੀ ਕਰਨੀ ਸਾਡੀ ਭਰਨੀ, ਤੁਧ ਬਿਨ ਹੋਰ ਸੁਣਾਈਏ ਕਿਸ ਨੂੰ 
ਤੁਧ ਕਾਰਨ ਜੋ ਘਰ ਘਰ ਵਿਛਿਐ, ਉਸ ਸੱਥਰ  ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਾਂਗੇ |

Breezy Benevolence

- Rosie Mann

A gentle breeze
brings for me
sweet perfume,
this time
from citrus blooms.
A moment
of dismay
at my inability
to capture it
forever
but then
I inhale
deeply....deeply..
while it lasts
treasuring it
for eternity.
Having imparted
fragrance
and
a lesson
the zephyr
moves on....

ਉਡੀਕ

ਮੂ਼ਲ ਲੇਖਕ :- ਆਮੀਰ ਰਿਆਜ਼ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ)

^{ਗੁਰਮੁਖੀ ਰੂਪ :- ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ}

ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾ ਤੂਫ਼ ਸਹੀ ਆਖਿਆ ਸੀ ''ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਉੜਾ ਦਿਓਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੇਲੇ ਨੂੰ ਤੋਪ ਨਾਲ਼ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਸੀ''। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਦਾਤ ਵਾਪਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹਲਚਲ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਮਾਜੀ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ, ਸਭੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਓਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੱਜਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ 60 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੱਕ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ 1857ਈ. ਜਿਹੀ... ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨੇਂ ਪਰ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਪਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਦਿਹਾੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਲੋੜੀਦਾ ਹੈ। 29 ਮਾਰਚ 1849ਈ. ਉਹ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
1799 ਈ. ਤੋਂ 1849 ਈ. ਤੀਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 50 ਵਰ੍ਹੇ ਏਸ ਦਿਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ। ਕਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਜਿਹਾ ਮੁਆਹਿਦਾ (1809) ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਕਦੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਜਾਵਣ ਲਈ ਬਾਰ ਬਾਰ ''ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ'' ਕੋਲੋਂ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹੱਥਲ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਆਹਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1826 ਤੋਂ 1831 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਰੀਆ ਵਰਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਇਸਲਾਹ ਪਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ''ਜਹਾਦ'' ਦੀ ਰਾਹ ਵਿਖਾਈ। ਮਤਲਬ ਸਿੱਧਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਰਾਤਫ਼ਰੀ ਫੈਲਾਈ ਜਾਵੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਿਰੇ ''ਇਸਲਾਮੀ ਜਹਾਦੀਆਂ'' ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਢਾਹ ਲੌਣ ਲਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ ਸਗੋਂ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਮੀਰ ਮੁਨਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਪਵਾਉਣ ਦੇ ਜਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮਰਨ (1707) ਤੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ (1799) ਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਧਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਵਾਪਰੇ ਸਨ ਇਸੇ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਾਤੇ ਪਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਨਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਨਿਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਬੜੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਮਸੀਤ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਲਹੌਰ ਵਿਚ 1827ਈ. ਦੇ ਜ਼ਲਜ਼ਲੇ ਵਿਚ ਢਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਸੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਾਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ 1849ਈ. ਵਿਚ ਮੁੱਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿੰਧ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਰਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦੇਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਨੂੰ 1852ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੱਥੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਸ ਪਾਲਿਸੀ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ''ਫ਼੍ਰੰਟੀਅਰ ਫ਼ਾਰਵਰਡ ਪਾਲਿਸੀ'' ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਅੱਜ ਤੀਕ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਵਸਾਰੀ ਹੈ।
1849ਈ. ਵਾਲੀ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਮਾਇਆ ਸੀ ਉਸ ਨੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪਾਲਿਸੀ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰਾਂ ਵੀ ਕਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰੈਡਿਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜਨੂਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਹਨੇ 50 ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੱਕੀ ਰੱਖਿਆ। 1846ਈ. ਤੋਂ 1849ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਉਹ ਵੇਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ੁਦ ਸਾਖ਼ਤਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠੀ ਪੈ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰਾਇਲ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿਚ ਯੂ ਪੀ, ਸੀ ਪੀ, ਦਿੱਲੀ, ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਰਲੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਾਈ ਦੇ ਲਾਲ਼ ਨੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੋਈ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ''ਕਰਾਏ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ'' ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੋਢੇ ਨਾਲ਼ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਬਦੇਸੀ ਕਬਜ਼ਾਗਿਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਠ ਜਾਂਦੇ।
ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਣਾ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ 160 ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਜੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਨਿਤਾਰਾ ਕਰ ਲੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਤੇ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਆਜਾਦ) ਮੀਡੀਆ ਅੱਜ ਵੀ ਏਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੇ ਸਲਤਨਤ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਤੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ਼ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਨੇਂ ਪਰ ਫ਼ਿਰ 1799ਈ. ਤੋਂ 1849ਈ. ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਜ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਨੇਂ? ਪਰ ਅੱਜ ਅਸਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰੇਂਦੇ ਪਏ ਹਾਂ। ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਉਮੀਦ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਏਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵਣਗੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਹੁੰ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਨੇਂ ਜਾਂ ਅੰਬਰਸਰ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡੀ, ਮੁਲਤਾਨ, ਪਿਸ਼ੌਰ ਬੈਠੇ ਨੇਂ ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਸਭੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਇਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ 20 ਕਰੋੜ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਸੱਜਣ ਏਸ ਵਾਰ ਏਸ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਂਦੇ ਨੇਂ। ਅਸਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਹਾਂ

ਖਾਲਸਾ-ਸਾਥੀ !

- ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨਾਮ

ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨੇ ਸੁਧਾਰਨੇ ‘ਚ ਰਿੱਝੇ ਕੁੜ੍ਹੇ,
ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਤੁਸੀ ਨਿੱਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੇ |

ਲਾਲ ਰੁੱਸਾ ਪੀਲੇ ਨਾਲ਼ ਪੀਲਾ ਖਫਾ ਨੀਲੇ ਉੱਤੇ,
ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆਂ ਤੂੰ ਰੰਗ ਕਰਤਾਰ ਦੇ |

‘ਬਾਹਰੋਂ’ ਪੰਡ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ 'ਪੀਲੀ' ਚੱਕੀ ਔਹ ਅਉਂਦੀ,
'ਚਿੱਟੀ' ‘ਸੁਰਜੀਤ’ ਮਾਣ ਰੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੇ |

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੋਲੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ,
ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾ’ ਦੇਖੇ ਬੁੱਤਾ ਸਾਰਦੇ |

ਮਾਰਦੇ ਖੁਰਾੜੇ ‘ਸੱਜਾ’ ‘ਖੱਬਾ’ ਦੋਨੋ ਜਿੱਤ ਜਿੱਤ, 
'ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸ'  ਨਿੱਤ ਪਏ ਹਾਰਦੇ |

ਹਰ ਖੂਜੇ ‘ਕਾਵਾਂਭੌਕੀ’ ਹਰ ਮੋੜ ‘ਕੁੱਤੇਰੌਲੀ’
ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਆਵੇ ਦੋਵੇਂ ਮੋਕਾਂ ਮਾਰਦੇ |

ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੋਂ ਅਉਣਾ ਹੈ 'ਇਨਕਲਾਬ', ਦੱਸੇ ਕੋਈ,
ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ‘ਫੁੱਲ ਖਿੜਨੇ ਬਹਾਰ’ ਦੇ |

ਦਾਤੀ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਮਜਦੂਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰੇ ,
ਖੰਡੇ ਵਾਲੇ ਭੁੱਲੇ ਰਾਹ ਆਪ ਖੰਡੇਧਾਰ ਦੇ |

ਨੀਲਾ ਚੰਗਾ ਲਾਲ ਚੰਗਾ! ਮਾੜੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਹੋਏ?  
ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਤੁਸੀ ਸਾਨੂੰ ਰਹੇ ਚਾਰਦੇ |

ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸ ਇੱਕੋ ਸਮੇ ਜੱਗ ਅਉਂਦੇ ,
ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਸ਼ਾਇਦ ਆਰ ਦੇ ਜਾਂ ਪਾਰ ਦੇ |

ਕੱਢਦੇ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖੋ ਲਾਲ ਤਾਈਂ ਚਾਰ ਜਾਣੇ,
ਚਾਰ ਜਾਣੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਸਿਰ ਮਾਰਦੇ |

ਈਰਖਾ ਤੇ ਸਾੜਾ ਛੱਡ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਜੇ ,
ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਨੀਵੇਂ ਝੰਡੇ ਤੁਸੀ ਹੰਕਾਰ ਦੇ |

ਓਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਤੇ ਓਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਸਾਥੀ’ ਕਹਿੰਦੇ
ਮੋਢੇ ਨਾਲ਼ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਬੈਠ ਜੇ ਵਿਚਾਰਦੇ |

ਕਿਤਾਬ

- ਮੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ

ਕਿਤਾਬ
ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ
ਤੇ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਿਨ ਸਿਆਹੀ ਲਿਖੀ
ਕਿਤਾਬ
ਬੱਸ !
ਮੈਨੂੰ ਹੀ
ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜਾਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ।

ਵਰਕੇ
ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪੁਰਸਲਾਤ* ਪਾਰ ਕਰ ਚੁਕੇ
ਬੰਦੇ ਨੇ
ਤੇ
ਬੰਦੇ
ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਲਿਖਾਈ ਵਾਲੇ
ਵਰਕੇ
ਬੱਸ !
ਮੈਨੂੰ ਹੀ
ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜਾਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਅੱਖਰ
ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ
ਅੱਖਾਂ ਨੇ
ਤੇ
ਅੱਖਾਂ
ਦਿਲ 'ਚ ਉੱਕਰੇ
ਅੱਖਰ
ਬੱਸ !
ਮੈਨੂੰ ਹੀ
ਪਡ਼੍ਹਨ ਦੀ ਜਾਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

*ਪੁਰਸਲਾਤ - ਪੁਰਸਲਾਤ ਸ਼ਬਦ ਪੁਲਸਰਾਤ ਦਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਢਲਿਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੁਲਸਰਾਤ ਦੋ ਸਮਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਪੁਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਤੇ 'ਸਰਾਤ' ਅਰਬੀ ਦਾ | ਕੁਰਾਨ ਵਿਚ 'ਸਰਾਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਰਥ ਹੈ ਸਹੀ ਮਾਰਗ; ਪੁਲਸਰਾਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਵੈਸੇ ਪੁਲਸਰਾਤ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਦੋਜ਼ਖ (ਨਰਕ) ਦੀ ਅੱਗ ਉਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਾਲ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਾਰੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਸੂਲ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਬਹਿਸ਼ਤ (ਸਵਰਗ) ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਇਸ ਉਤੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਫ਼ਰਕ

ਡਾ. ਰੰਜੂ ਸਿੰਘ

ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ
ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ…

ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਉਣ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਪਾਣੀ
ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੋ ਅਖੀਆਂ ਦਾ,
ਇੰਨਾ ਖਾਰਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ
ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤ੍ਰੇਹ ਨਾ ਬੁਝੇ…

ਜੇ ਤੂੰ ਮੌਸਮ ਹੈਂ ਬਹਾਰ ਦਾ
ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰੁੱਤ
ਮੇਰੇ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਤੂੰ
ਭਾਂਵੇਂ ਰੁਖ ਨੇ ਮੇਰੇ ਰੁੰਡ-ਮੁੰਡ…

ਜੇ ਤੂੰ ਸੰਗੀਤ ਹੈ
ਸੁਰੀਲਾ ਕਿਸੇ ਵੰਝਲੀ ਦਾ,
ਤਾਂ ਗੀਤ ਮੈਂ ਬਿਰਹਾ ਦਾ,
ਵਸਲ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਹਰ ਗੀਤ ਦੀ ਵੀ ਰੰਗਤ…

ਜੇ ਤੂੰ ਚਮਕੇਂ ਚੰਨ ਵਾਂਗਰ,
ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਚਕਵੀ ਦੀ ਤਕਣੀ ਰਖਾਂ,
ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਕੇ ਜੀਵਾਂ
ਤੇ ਤੈਨੂ ਹੀ ਸੋਚਦੀ ਸੋਚਦੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂ…

ਜੇ ਤੂੰ ਹੈ ਸ਼ਾਮ ਸੰਧੂਰੀ,
ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਰਾਤ ਕਜਲੀ,
ਜਿੰਨੀ ਬੀਤਦੀ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ,
ਓਹਨੀ ਹੀ ਹੋਰ ਗਾਹਿਰਾਵਾਂ…

ਜੇ ਤੂੰ ਹੈ ਸਾਉਣ ਦੀ ਠੰਢੀ 'ਵਾ,
ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਹਵਾ ਪੁਰੇ ਦੀ,
ਮੇਰੇ ਗਮਾਂ ਦੇ ਰੋਟ ਵੀ
ਤੰਦੂਰੀ ਹੋ ਗਏ ਇਹਦੇ ਸੇਕ ਵਿਚ..

ਜੇ ਤੂੰ ਪੁੰਨਿਆ ਦੀ ਰਾਤ
ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੱਸਿਆ ਪੋਹ ਮਾਘ ਦੀ,
ਠੰਢੀ ਸਰਦ ਹਨੇਰੀ ਧੁੰਦਲੀ,
ਕਿ ਰਾਹ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਥਿਆਏ…

ਜੇ ਤੂੰ ਕੋਈ ਬੁਲੰਦ ਅਰਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤ,
ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ ਐਸਾ ਥੇਹ,
ਜੀਹਦੀ ਹਰ ਇੱਟ ਥੱਲੇ
ਕਈ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਹਨ ਉੱਕਰੀਆਂ…

ਜੇ ਤੂੰ ਹੈ ਬਸੰਤ ਦਾ ਪੀਲਾ ਫੁੱਲ,
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਚੇਹਰਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਜ਼ਰਦ,
ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਵਟਨੇ 'ਚ
ਕਿਸੇ ਬੇਦਿਲੇ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਪਤਝੜ ਰਲਾ…

ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ
ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚ…

THE GOLDEN WOMB

- Yayati Madan G Gandhi

(i)
I was there earlier than the heaven,
earlier than the earth;
the yeast of fecund waters,
my seed primeval conceived the gods.
 
Out of billowy deeps trekking out
in space-time infinite,
projecting worlds upon worlds
at various levels of manifestation,
the one indivisible essence,
the rhythm of seemingly fragmented words.
 
(ii)
The fair-winged being,
the sole light of intelligence,
the fire in seers and bards,
the self-emanating effulgence.
 
The bestower of cosmic intelligence,
the clarifier of marks of distinction
to separate and classify
various levels of being.
 
The mediator between gods and men,
the fire in the sun
that build up, destroys—
the moving flame in all things.
Giver of life to rocks and stones,
the demiurge of existence,
the fragrance of spring,
the order of perfection.
 
(iii)
Unfurl celestial waters,
weave the mosaic of space,
blow through the void
the breath.
 
As the one ineffable essence
running through specks and spheres,
the all-bounteous intelligence,
shapes the waters of space,
globes and galaxies,
and makes them dance to her tune.
 
(iv)
In appointed courses
firm-fixed by gravitational embrace
whirl and swirl
in depths celestial
the steps of dance
of the cosmic romance.
 
(v)
Under your direction
the whole show runs.
The womb primeval,
the mother to suns and moons.

(vi)
The golden womb
wherein everything has its being.
Gleans cosmos from chaos,
creates order in the world.
The Mother.
To your lap all return.
In the infinite roll of time
you fold the mystery sublime.
 
(vii)
The celestial virgin,
the womb of luminous space,
birthing universes of becoming.
 
The cosmic axis
of fathomless spheres,
the celestial matrix
shaping  countless creations.

हास्य-व्यंग्य - वन्दे श्वान भारतम

- पंडित सुरेश नीरव

मानव समाज में कुत्तों की हमेशा से पूछ रही है। ऐसा माना जाता है कि उसकी इस पूछ में सारा योगदान खुद उसकी पूंछ का ही रहा है। उसकी हिलती पूंछ देखकर बेचारे आदमी का भी मन पूंछ हिलाने को ललचा-ललचा जाता है। भले ही ईश्वर ने उसे कुत्ते की तरह पूंछ नहीं दी फिर भी वह अफसर के आगे पूंछ हिलाने का कठिन कारनामा कुत्तों की प्रेरणा लेकर कर ही डालता है। पूंछ हिलाने की कुत्तों की इस प्राचीन लोककला का मानव हमेशा से ही मुरीद रहा है। इसीलिए तो सतयुग से लेकर आज के लेटेस्ट कलियुग तक कुत्तों के रुतबे में एक मिलीमीटर की भी कमी नहीं आई है। जिन वेदों में द्विवेदी या त्रिवेदी की तो बात छोड़िए एक अदद किसी चतुर्वेदी को भी जगह नहीं मिल पाई उन पवित्र वेदों में एक नहीं बल्कि श्याम और शबिल नामक दो कुत्तों ने अपनी हाजरी दर्ज़ कराके साबित कर दिया कि कुत्तों के आगे आदमी की कोई हैसियत नहीं। आदमी से कुत्ता हमेशा ज्यादा प्रतिष्ठित रहा है। शायद इसलिए कि कुत्ता कभी चरित्रहीन नहीं होता है। और न केवल वो आदमी को अपराधी के घर तक पहुंचाता है बल्कि सोए हुए काल देवता मिस्टर यमराज को भी सिंसियरली जगाता है। अपराधी तक कुत्तों के पहुंचने की मौलिक प्रतिभा के आगे तब बड़ा धर्मसंकट खड़ा हो जाता है जब खुद अपराधी कुत्ते पाल लेते हैं और कुत्तों से सावधान की तख्ती अपने दरवाजे पर टांग देते हैं। सावधान तो आदमी को अपराधी से रहना चाहिए शरीफ कुत्तों से सावधान होने की क्या जरूरत होती है। हो सकता है यह बोर्ड मकान मालिक अपने चोर भाइयों को सावधान करने के लिए लगाते हों क्योंकि ऐसी मान्यता है कि कुत्ते चोरों पर ही भूंकते हैं। आखिक कुत्तों की भी तो कोई हैसियत होती है। गरज हो तो वे कुत्तों का मुंह चाटें। बहुत कम लोग जानते हैं कि श्रीराम के यंगर ब्रदर भरत कुत्तों के बड़े शौकीन थे। रामचंद्रजी कुत्तों- के शौकीन नहीं थे। कुत्तों की दुआओं से ही भरत अयोध्या के राजा बने और कुत्तों से बेरुखी के कारण ही राम को वनवास भोगना पड़ा। भगवान भैरों और दत्तात्रेय का श्वान प्रेम इंटरनेशनली जगजाहिर है। यह कुत्ते की ही दमखम थी कि वो अपने अकेले के इवविटेशन पर मालिक धर्मराज युधिष्ठिर को विद फेमली सशरीर स्वर्ग ले गया। अगर आदमी की इतनी औकात होती तो स्वर्ग से लात खाकर उसे त्रिशंकु नहीं बनना पड़ता। कलियुग में चंद्रमा से मामा के तमाम रिश्ते बनाकर भी आदमी चांद पर श्वानसुंदरी लायका से पहले नहीं जा पाया। गोरे-काले के मुद्दों पर जानवरों की तरह लड़ते हुए आदमी को कुत्तों से ट्यूशन पढ़कर नस्ली सदभाव का पाठ सीखना चाहिए। अभिव्यक्ति की स्वतंत्रता कुत्तों का कुकरमूल संस्कार है। एक बार एक सिरफिरे एकलव्य ने तीर से एक श्वान का मुंह बंद कर अभिव्यक्ति पर सेंसरशिप लगाने की जघन्य हरकत की थी। इस उद्दंडता के दंडस्वरूप ही द्रोणाचार्य ने उसका अंगूठा कटवाकर कुत्तों के प्रति अपना सम्मान व्यक्त किया था। खुशी की बात है कि आजादी के बाद हमारे देश में कुत्तों- की इज्जत में माइंडब्लोइंग इजाफा हुआ है। कुत्तों के इस जलवो जलाल से कुंठित होकर राष्ट्रपशु शेरों और बाघों ने आत्म हत्याएं करली हैं और बचे-खुचों की सुपारी उठवाकर गीदड़ो ने हत्याएं करवा दी हैं। ताज्जुब नहीं कि संख्याबल के आधार पर कल कुत्तों को भारत देश का राष्ट्रीय पशु घोषित कर दिया जाए। हमें खुशी है कि भले ही हमारा न हो मगर अपने देश में कुत्तों का और इन त्रैलोकमान्य मान्यवर कुत्तों के कारण इस देश का भविष्य भरपूर उज्ज्वल है। कुत्ता होना ही बड़ी बात है अब इंडिया में। वंदे श्वान भारतम..।