ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ... (ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ) / (وگدی اے راوی... (کجھ بولیاں

- ਡਾ. ਲੋਕ ਰਾਜ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਵੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ
ਡੋਬਿਆ ਸਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਬੇੜਾ ਵੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਨੇਰੀਆਂ
ਭੁੱਲੀਆਂ ਨਾ ਯਾਦਾਂ ਓ ਲਾਹੌਰ ਕਦੇ ਤੇਰੀਆਂ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਆ ਗਿਆ
ਚੌਧਰ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਲੀਕ ਵਾਘੇ ਵਾਲੀ ਪਾ ਗਿਆ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਪਰਨਾ ਨਿਚੋੜਿਆ
ਮਜ੍ਹਬਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਕੋਲੋਂ ਭਾਈ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜਿਆ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਉੱਤੋਂ ਝੁੱਲੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ
ਛੁੱਟੀਆਂ ਲਾਹੌਰੋਂ ਅੰਬਰਸਰ ਦੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ, ਪਰ ਤਰਸੇ ਚਨਾਬ ਨੂੰ
ਲੱਗੀ ਕੋਈ ਨਿਗ੍ਹਾ ਬੜੀ ਚੰਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ

ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਮੇਰਾ ਚੇਤਾ ਪਿਛੇ ਭੌਂ ਗਿਆ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪੁੰਜ ਇਹਦੇ ਪਾਣੀਆਂ 'ਚ ਸੌਂ ਗਿਆ

.....................................................................

ڈا. لوک راج -

وگدی اے راوی وچ پھلّ وے گلاب دا
ڈوبیا سیاستاں نے بیڑا وے پنجاب دا

وگدی اے راوی وچ سٹیاں گنیریاں
بھلیاں نہ یاداں او لاہور کدے تیریاں

وگدی اے راوی پانی کنڈھے تکّ آ گیا
چودھر دا بھکھا لیک واگھے والی پا گیا

وگدی اے راوی وچ پرنا نچوڑیا
مذہباں نے بھائی کولوں بھائی نوں وچھوڑیا

وگدی اے راوی اتوں جھلیاں ہنیریاں
چھٹیاں لاہوروں امبرسر دیاں پھیریاں

وگدی اے راوی، پر ترسے چناب نوں
لگی کوئی نگاہ بڑی چندری پنجاب نوں

وگدی اے راوی میرا چیتا پچھے بھوں گیا
شانتی دا پنج ایہدے پانیاں 'چ سوں گیا

ਉਹ ਕੁੜੀ

- ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧਾ

ਖਿੱਲਰੇ ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ,
ਚੁੰਨੀ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ਸੰਭਾਲੀ ,
ਮੋਢੇ  ਉੱਤੇ ਬਸਤਾ ਪਾਇਆ ,
ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਉਂਗਲੀ ਲਾਇਆ ,
ਤੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ,
ਹੁਣੇ ਗਲੀ ਦਾ ਮੋੜ ਮੁੜੀ |
ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ
ਨਿੱਕੇ ਚਾਰ ਜਵਾਕ ਭੁਲਾ ਕੇ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਕੂਟ ਚੜ੍ਹੀ |

ਓਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅੱਗੇ
ਹਰ ਔਕੜ ਹੀ ਲਿਫਦੀ ਲੱਗੇ
ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ
ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲੇ
ਚੌੰਕਾ ਸਾਂਭੇ ,ਪਾਣੀ ਢੋਵੇ
ਨਿੱਕੜਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਵੇ
ਹੋਵੇ ਜੀਕਣ ਕੋਈ ਸਵਾਣੀ
ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਅਧੋਰਾਣੀ
ਘਸਮੈਲੀ ਜਿਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀ
ਰੁੱਖੇ ਵਾਲਾਂ ਸੰਗ ਸੰਭਾਲੀ
ਲਗਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਅਕਲ ਪੁੜੀ ,
ਸਿਧੀ ਤੇ ਅਨਭੋਲ ਕੁੜੀ |

ਅੱਧ  ਪਚੱਧੇ ਆਹਰ ਮੁਕਾ ਕੇ
ਤੁਰਦੀ ਬਸਤਾ ਫੱਟੀ ਚਾ ਕੇ
ਜਿੰਦਰਾ ਲਾ ਕੇ ਘਰ ਦੀ ਚਾਬੀ
ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਲੜ ਬੰਨ੍ਹ ਸ਼ਤਾਬੀ
ਛੋਟੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ
ਆਵੇ ਤੁਰੀ ਅਦਾਵਾਂ ਨਾਲ
ਮਲਕ ਜਿਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਲੰਘੇ
ਲੇਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੌਰੀ ਮੰਗੇ
ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਆਪ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ ਅੱਗੇ
ਤਦ ਉਹ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗੇ
ਝਟਪਟ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ
ਨਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਮੁਸਕਾ ਕੇ
ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਮੈਥੋਂ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ
ਢਕਣੇ ਖਾਤਰ  ਘੋਰ ਉਦਾਸੀ
ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਥੁੜੀ ਥੁੜੀ
ਸਾਦੀ ਤੇ ਅਨਭੋਲ ਕੁੜੀ |

ਉਹ ਨਾ  ਉਚੀ ਉਚੀ ਹੱਸੇ
ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ
ਜਾਪਣ ਉਹਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਥੱਲੇ
ਤਰਦੇ ਕਈ ਸਵਾਲ ਅਵੱਲੇ
ਸਾਊ ਜਿਹੇ  ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਉੱਤੇ
ਚਾਅ ਉਹਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸੁੱਤੇ
ਖੌਰੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਦਾ ਬਾਲ
ਤੋਟਾਂ ਦਾ ਨਾ ਕਰੇ ਖਿਆਲ
ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਣਪ ਜਗਦੀ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦੀ
ਉਮਰਾ ਖਾਧੀ ਕੋਈ ਬੁੜ੍ਹੀ
ਉਹ ਸਿਧੀ ਅਨਭੋਲ ਕੁੜੀ |

ਅੱਜ ਵੀ ਜਦ ਉਹ ਚੇਤੇ ਆਵੇ
ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਈ ਚੁਭ ਜਾਵੇ |
ਚੁੰਨੀ ਦਾ ਲੜ ਚਾਬੀ ਵਾਲਾ
ਗਾਹੁੰਦਾ ਮੇਰਾ ਆਲ ਦੁਆਲਾ |
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਵੀ  ਲਗਦੀ ਹੈ
ਜੀਕਣ ਮੋਹ ਦੀ ਨੈਂ ਵਗਦੀ ਹੈ
ਰੂਹ ਮੇਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜੁੜੀ
ਉਹ ਸਾਦੀ ਅਨਭੋਲ ਕੁੜੀ ,
ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਸਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ
ਨਿੱਕੇ ਚਾਰ ਜਵਾਕ ਭੁਲਾ ਕੇ
ਖਬਰੇ ਕਿਹੜੀ ਕੂਟ ਚੜ੍ਹੀ |

दुविधा (लुघकथा)

- डा. अनिल यादव

उसने अपने पापा को फोन किया। पूछा, ‘पापा एक बात करनी है। मेरे क्लीनिक में एक महिला आयी है। तीन बच्चों की माँ है। वह प्रेगनेंट है। छः महीने बीत चुके हैं। उसके साथ एक आदमी है लेकिन उसका पति नहीं है। विस्तार से पूछने पर गुस्सा जा रही है। अबॉर्शन करवाना चाहती है।’
‘लेकिन यह तो ख़तरनाक है। तुम उसे समझा दो कि मात्र तीन महीने की ही तो बात है। जैसे इतने दिन वैसे तीन महीने और।’
‘उसे मैंने समझाया लेकिन वो मान ही नहीं रही है। कहती है पाँच हजार ले लो और गिरा दो। कुछ और चाहिए तो बोलो। साथ वाला आदमी भी काफी आरजू-मिन्नतें कर रहा है।’
डॉ.सुनीता ने अपने पापा को विस्तार से बताते हुए आगे कहा, ‘पापा, मेरी समझ में नहीं आ रहा क्या करुँ।’
‘एक बात बताओ, ख़तरा कितना है?’
‘ख़तरा तो बहुत है।’
‘अच्छा उस महिला का दृष्टिकोण कैसा लगता है?’
‘रफ़ है। झुँझला कर बातें कर रही है जैसे मैं उसकी कर्जदार होऊँ।’
‘छोड़ दो, जाने दो, कह दो कि यह तुमसे नहीं होगा। या तुम जरा अपने पति से भी पूछ लो।’
‘मैंने पूछा था। उन्होंने कहा कि जैसा उचित समझो कर लो।’
‘तो ठीक है, मना कर दो। दुविधाग्रस्त मत होओ। पैसे की चिंता मत किया करो। इस कार्य से काफी बदनामी होती है।’
‘लेकिन पापा! मेरी दुविधा या धर्मसंकट कहीं और है। मैं सोचती हूँ कि इसने गलत तो किया ही है लेकिन लोकलाज के डर से यदि इसने कुछ कर लिया तो इसके तीनों बच्चों का क्या होगा? परिवार समाप्त नहीं हो जायेगा?’ फोन पर उसकी आवाज में कंपन होने लगा।
‘बेटा! इतना जज़्बाती ना बनो। ज़रा अपनी भी सोचो। यदि तुमने सफलतापूर्वक अबॉर्ट करा दिया तो सब कहेंगे कि इस तरह का गलत काम तुमने केवल चंद पैसे के लिए किया है और यदि उसके साथ कुछ हो गया तो उसके साथ के हीं लोग कहेंगे कि यदि ख़तरा था तो पहले हाथ हीं नहीं लगाना चाहिए था। बेटा! इस ख़तरनाक काम में न पड़ो और सीधे मना कर दो।’
शायद उसे पापा की बात समझ में आ गयी थी। उसने मोबाईल बंद किया लेकिन उसकी चाल में अभी भी दुविधा थी और उसकी आँखों के सामने तीन-तीन बच्चों की तस्वीर।

ਅਸੀਂ ਪਰਿੰਦੇ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇ !

- ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲੋਚਦੇ ਰਹੇ
ਪਰਿੰਦੇ ਹੋਣਾ ,
ਪਰ ਅਫਸੋਸ
ਅਸੀਂ ਪਰਿੰਦੇ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇ !

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਂਝ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸੀ
ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ,
ਚੁੰਝ ਸੀ , ਖੰਭ ਸਨ , ਆਲ੍ਹਣੇ ਸਨ
ਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵੀ ,
ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅੰਬਰ ਵੀ ਸੀ
ਤੇ ਉਡਾਰੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ,
ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ
ਅਸੀਂ ਪਰਿੰਦੇ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇ !

ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਰੰਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਸੀ
ਤੇ ਨਸਲ ਦੀ ਵੀ ,
ਅਸੀਂ ਆਂਡੇ ਦਿੰਦੇ ਸਾਂ
ਬੱਚੇ ਵੀ ਕੱਢਦੇ ਸਾਂ
ਤੇ ਬੱਚੇ ਖੰਭ ਵੀ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਸਨ ,
ਪਰ ਉੱਡ ਨਾ ਅਸੀਂ ਸਕੇ ਕਦੇ
ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ !

ਇੱਕ ਉਡਾਰੀ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਨੇ
ਸਾਨੂੰ ਹੋਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰਿੰਦੇ !

ਅਸੀਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਬਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ
ਉਡਾਰੀ ਦੀ ਹਸਰਤ 'ਚ 
ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦ ਹੋਏ
ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ 'ਚ
ਤੇ ਜਾਂ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਰਹੇ
ਸੋਨ-ਛੱਤਰੀਆਂ ਤੇ ,
ਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਨੀਲੱਤਣ ਦਾ ਪਾਸਾਰ
ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ
ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ !

ਅਸੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ
ਤੇ ਫਿਰ ਉਨਾਂ ਦੀ ਤਾਬੀਰ ਲਈ ਤਰਸਦੇ
ਪਰਿੰਦੇ ਹੋ ਨਾ ਸਕੇ !

ਰੈਲੀ

- ਡਾ. ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਕੰਡਾ

ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਨੇ । ਸਰਕਾਰਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕਤ ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੈਲ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ । ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕਠ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਸਟੇਟ ਚੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਹਾੜੀ ਤੇ ਰੈਲੀ ਲਈ ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਸੀ ਬੱਸਾਂ,ਗੱਡੀਆਂ,ਟਰੇਨਾਂ ਭਰ ਭਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਨੇ । ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਨਸ਼ਾ ਪੱਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ । ਇਹ ਦਿਹਾੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ । ਠਾਂਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਇਕੱਠ ਪੱਤ੍ਰਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਜਦੂਰ ਲਗਦੇ ਸਨ । ਰੈਲੀ ਵਰਕਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ
“ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਖ ਮੁੱਦਾ ਕੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ….?”
“ਹੂੰ ਜੀ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਆ….।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਚ ਸੀ ।
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚਾਹ ਤੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਠੇਕਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਟੱਰਕ ਚੋਂ ਕੋਇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਲਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਰਿਹਾ ਨਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ
“ਭਾਈ ਸਾਹਬ ਕੋਇਲਿਆਂ ਦਾ ਟਰੱਕ ਭਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੀ ।”
“ਇਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ………….?”ਪਤੱਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ
“ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਖ ਚ ਆਏ ਹੋ ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਆਏ ਕੋਇਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਭੱਠੀ ਚ ਮੱਚਣਗੇ ।” ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ । ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਚਾਰ ਪੰਜ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰੂ ਚੈਨਲ ਬਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸੀ ਤਿਲ ਸੁੱਟਣ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਰੈਲੀ ਰਹੀ ।ਰੈਲੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਭਰੇ ਪਏ ਸੀ ।

हर बंदा , रावण औ राम

- राजीव जयस्वाल

हर बंदे में
प्रेम भावना
हर बंदे में
प्रणय कामना
हर बंदे में
प्रभु बंदगी
हर बंदे में
है दरिंदगी |

हर बंदे में
एक कविता
हर बंदे में
एक रचियता
हर बंदे में
एक देवता
हर बंदे में
छिपा प्रेत सा |

हर बंदे में
छोटा सा बच्चा
हर बंदे में
आदम एक सच्चा
हर बंदे में
आकुल मन एक
हर बंदे में
रोगी तन एक |

हर बंदा
है गुण की ख़ान
हर बंदा
बोधिसत्व महान
हर बंदा
देवत्व स्वरूप
हर बंदा
कृतित्व अनूप |

हर बंदा
कोशिका का जाल
हर बंदा
परमाणु ख़ान
हर बंदा
एक जटिल शरीर
हर बंदा
है संत कबीर |

हर बंदा
पावन ज्यों गंग
हर बंदा
नीचा औ नंग
हर बंदा
रावण औ राम
हर बंदा
कन्स औ श्याम
हर बंदा
निपट बकवास
हर बंदा
है प्रभु निवास |

ਬੜਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ

- ਡਾ. ਰੰਜੂ ਸਿੰਘ

ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਮਾਂ,ਬੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋਇਆ,
ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਥ ਚੁੰਮਿਆਂ,
ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਮਾਂ,ਬੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋਇਆ,

ਕਿੰਨੇ ਪਲ ਬੀਤੇ,ਕਿੰਨੇ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਯੁਗ,
ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ,
ਜੋ ਲਿਖੀ ਸੀ ਮਾਂ ਮੈਂ ਬੜੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਓਹਦਾ ਹਰ ਹਰਫ਼ ਅੱਜ ਵਿਓਗੀ ਹੋਇਆ,
ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ ਹਾਂ ਜਾਂਦੀ,ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ,
ਮਾਂ,ਸਿਆਹੀ ਤਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈ,ਪਰ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋਇਆ,
ਇਹ ਅਧੂਰੀ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ,
ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੋਇਆ,
ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਸਹੀ,
ਮੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕੀ ਖੋਇਆ,
ਮੇਰੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਲੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਤੀਰਥ ਵਰਗੀ,
ਇਹਦਾ ਹਰ ਅੱਖਰ ਮੈਂ ਦੁਧ ਨਾਲ ਧੋਇਆ,
ਤੈਨੂ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ,ਤੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,
ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੇ ਤੇਰੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਛੋਇਆ,
ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰ,ਤੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਦੇ,
ਕੀ ਮੈਂ ਖੁਦ ਹੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹਾਂ,ਫੇਰ ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਇਆ,
ਹਾਂ ਮੈਂ ਓਹੀ ਬਿਰਖ,ਜੀਹਦੀ ਛਾਂ ਲੱਗੇ ਠੰਡੀ,
ਪਰ ਇਸਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪ ਕਦੇ ਸੀ ਬੋਇਆ,
ਮੇਰਿਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਖੜਖੜ ਵੀ ਲਾਈ,
ਇਸ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਨੇ ਤੇਰਾ ਚੈਨ ਵੀ ਖੋਇਆ,
ਚੰਨ ਤੇਰੇ ਨੇ ਮਾਂ,ਬੜੀ ਚਾਨਣੀ ਫੈਲਾਈ,
ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਵੀ ਗਿਆ ਇਸ ਨਾਲ ਧੋਇਆ,
ਮੰਨਿਆ ਕੀ ਘੁੱਪ ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਨੀਂਦ ਵੀ ਉਡਾਈ,
ਮੇਰੇ ਅਥਰੂਆਂ ਦਾ ਫੇਰ ਵੀ ਮਾਂ,ਹਿਸਾਬ ਨਾ ਹੋਇਆ,
ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ ਡੂੰਘਾਂ ਚੰਨ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ,
ਹੁਣ ਸਾਗਰ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤ ਪਰ ਤਾਰਾ ਹਰ ਰੋਇਆ,
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਚ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਦਾਂ,
ਤੇਰੇ ਨਿਘ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾ ਖੋਇਆ,
ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮੈਂ ਸਭ ਤਕ਼ਦੀਰ ਤੇ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ,
ਚਲ ਕੀ ਹੋਇਆ,ਮਾਂ,ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਇਆ,
ਤੂੰ ਲੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਬਾਲੜੀ ਵਰਗੀ,
ਤੇਰੀ ਹਰ ਜ਼ਿਦ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਜਿਗਰਾ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ,
ਵੇਖ,ਲੜਦੀ ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕਲੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਸਚ ਦੱਸ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਦੇ ਫ਼ਖਰ ਨਾ ਹੋਇਆ?

ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋਇਆ,
ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਥ ਚੁੰਮਿਆਂ,
ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਹੋਇਆ

ਬਿੰਦੀ / بندی

ਬਿੰਦੀ ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੈ ਹੁੰਦੀ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਬਿੰਦੀ
ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਬਿੰਦੀ ਦੂਜੀ ਪਿੱਛੇ ਬਿੰਦੀ ਬਿੰਦੀ ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿੰਦੀ
ਜਦੋਂ ਸੁੰਨ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਮਨ ਜਾਵੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ "ਠੰਡੀ ਠਾਰ" ਬਿੰਦੀ
ਰੌਲ਼ਾ ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰਾ ਦਾ ਆਣ ਪੈਂਦਾ ਲੱਗੇ ਜਿੰਦੜੀ ਨੂੰ "ਤੱਤੀ ਤਾਰ" ਬਿੰਦੀ
ਤੁਸੀ ਬਿੰਦੀਆਂ ਪਾਕੇ ਭੱਜ ਚੱਲੇ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਤੇ ਬਿੰਦੀਆਂ ਭਾਰ ਬਣੀਆਂ
ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਸਮਝ ਲੋ ਖਾਰ ਬਣੀਆਂ

----------------------------------------------------------------------------------------

بندی بندی تے ہر کوئی آکھدا ہے ہندی جگّ دے وچّ ہزار بندی
اک اگے بندی دوجی پچھے بندی بندی بندی دے اک وچکار بندی
جدوں سنّ اوستھا 'چ من جاوے لگن لگّ پیندی "ٹھنڈی ٹھار" بدی
رولا جدوں وچارا دا آن پیندا لگے جندڑی نوں "تتی تار" بندی
تسی بندیاں پاکے بھجّ چلے ساڈی جند تے بندیاں بھار بنیاں
جہڑے شبد لکھدے پھلاں وانگ لگدے ایہہ تاں بندیاں سمجھ لو خار بنیاں

– ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨਾਮ /   جسوندر سنگھ انام  

====================================================

ਅਰਥ ਹੀਣ ਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਓ ਜੀ
ਬਿੰਦੀ ਵਡੇ ਵਡੇ ਹੈ ਕਮਾਲ ਕਰਦੀ
ਲਫਜਾਂ ਬਾਹਦ ਲਗੇ ਗੱਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ
ਡਾਟ ਕਾਮ 'ਚ ਲਗ ਈ-ਮੇਲ ਬਣਦੀ
ਰੁਪੈ ਪੰਜਾਹ ਹੋਣ ਜੇ ਲੱਗੇ ਪੰਜਾਹ ਬਾਹਦ
ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਹੋਵੇ ਅਠਾਨੀ ਬਣਦੀ
ਇਕ ਇਕ ਬਿੰਦੀ 'ਚ ਹੈ ਬ੍ਰੇਹਮੰਡ ਜਾਣੋ
ਲੱਗੇ ਛੋਟੀ ਪਰ ਕੰਮ ਅਪਾਰ ਕਰਦੀ
ਬਿਨਾ ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ
ਬਿੰਦੀ ਇਸ਼ਾਰੀਆ ਬਣ ਕੰਮ ਰਾਸ ਕਰਦੀ
ਬਣਕੇ ਸਿਗਨਲ ਹਰੀ ਤੇ ਲਾਲ ਬਿੰਦੀ
ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈ ਰਾਹ ਦਸਦੀ
ਬਣਕੇ ਤਾਰਾ ਜੇ ਚਮਕੇ ਵਿਚ ਅਰਸ਼ੀਂ
ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਸਦੀ
ਲਖਾਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਇਕ ਫ਼ੋਟੋ
ਭੇਦ ਵਡਾ ਹੈ ਇਹ ਖੁਰਦਬੀਨ ਦਸਦੀ
'ਜੀਤ' ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਭਰੀ ਹੈ ਹਰ ਬਿੰਦੀ
ਵੇਖੋ ਚੰਨ ਤੋਂ ਲਗੇਗੀ ਧਰਤ ਬਿੰਦੀ

----------------------------------------------------------------------------------------
ارتھ ہین نھاں بندی نوں آکھؤ جی
بندی وڈے وڈے ہے کمال کردی
لفظاں باہد لگے گلّ مکّ جاندی
ڈاٹ کام 'چ لگ ای-میل بندی
روپے پنجاہ ہون جے لگے پنجاہ باہد
پہلاں پنجاہ دے ہووے اٹھانی بندی
اک اک بندی 'چ ہے بریہمنڈ جانو
لگے چھوٹی پر کم اپار کردی
بنا بندی دے گنت نہی ہو سکدا
بندی اشاریہ بن کم راس کردی
بنکے سگنل ہری تے لال بندی
موٹر گڈیاں نوں ہے راہ دسدی
بنکے تارہ جے چمکے وچ عرشیں
ریگستان دے راہیاں نوں راہ دسدی
لکھاں بندیاں نال بندی اک فوٹو
بھید وڈا ہے ایہہ خودبین دسدی
'جیت' بھیداں دی بھری ہے ہر بندی
ویکھو چن توں لگیگی دھرت بندی

– ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ / بکرمجیت سنگھ جیت

ਆਪਾਂ ਮਿਲੀਏ ਬੰਦੇ ਹੋ ਹੋ..

- ਹਰਮਨ ਜੀਤ

ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗਰ ਨੰਗੇ ਹੋ ਹੋ
ਇੱਕ ਅੰਗੇ ਇੱਕ ਰੰਗੇ ਹੋ ਹੋ..
ਪਾਵਨ ਜਮਨਾ ਗੰਗੇ ਹੋ ਹੋ
ਰਾਵੀ ਝਨਾਂ ਤਰੰਗੇ ਹੋ ਹੋ..
ਨਿੰਮ ਨਸੂੜੇ ਜੰਡੇ ਹੋ ਹੋ
ਗੁੰਦੇ ਫੁੱਲ ਕਦੰਬੇ ਹੋ ਹੋ..
ਬੇਰੀ ਸਾਹਿਬ ਕੰਡੇ ਹੋ ਹੋ..
ਗਿਰੀ ਗੋਵਰਧਨ ਕੰਗੇ ਹੋ ਹੋ..
ਸਰਪਾਂ ਮਣੀਆਂ ਚੰਦੇ ਹੋ ਹੋ
ਜਾਂ ਤਿੱਤਰ ਦੇ ਖੰਭੇ ਹੋ ਹੋ..
ਮੂਲ ਸਵਾਸ ਮੁਕੰਦੇ ਹੋ ਹੋ
ਜੋਤੀ ਰੂਪ ਜਲੰਦੇ ਹੋ ਹੋ..
ਨੀਰਾਂ ਤੁੱਲ ਵਗੰਦੇ ਹੋ ਹੋ
ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਉਡੰਦੇ ਹੋ ਹੋ..
ਪੀੜਾਂ ਵੱਜਦੇ ਘੰਡੇ ਹੋ ਹੋ
ਅਗਨਕੁੰਟ ਪਰਚੰਡੇ ਹੋ ਹੋ..
ਕੋਰੇ ਸਾਫ਼ ਨਿਸੰਗੇ ਹੋ ਹੋ
ਏਕਨੂਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੇ ਹੋ ਹੋ..
ਹਰਿਚੰਦਨ ਦੇ ਫੰਭੇ ਹੋ ਹੋ
ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਜਗਦੰਬੇ ਹੋ ਹੋ..
ਚੰਗੇ ਹੋ ਹੋ ਮੰਦੇ ਹੋ ਹੋ
ਆਪਾਂ ਮਿਲੀਏ ਬੰਦੇ ਹੋ ਹੋ..

ਸਹਿਮ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦਾ

- ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਆਨੰਦ ਦੇ ਗ਼ਹਿਰੇ ਅਨੁਭਵ ਚੋਂ
ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੈ ਬਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਤ
ਜੀਹਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ
ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਸੰਵੇਦਨਾ
ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਦਸਤਕ !
ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ
ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੁਰਤ ਤੋਂ
ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹਟਾਉ
ਜਿਸਮ ਵਿਚ
ਆਦਿ ਤੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਈ
ਚੇਤਨਾ ਤਾਈਂ ਜਗਾਉ
ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ
ਕਿ ਹਰ ਪਲ ਹਰਿ ਰੰਗ ਬਿਖਰੇ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ

ਦਿਉ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਰਵਾਨਗੀ
ਲਿਆਉ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿਚ
ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਪਰਿਵਰਤਣ
ਤੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ
ਕਿ ਰੂਹ ਦੇ ਦਰਪਣ 'ਚੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਏ
ਇਸ਼ਟ ਦਾ ਸੁਰਖ਼ ਚਿਹਰਾ
ਤੇ ਮੁਕ ਜਾਏ ਦਰ-ਬ-ਦਰ ਦੀ ਭਟਕਣ !

ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ
ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਰਥਹੀਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਰਦ ਲਹੂ 'ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਖ਼ਾਬ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ
ਰੂਹ 'ਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਨਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ
ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪਸਰਦਾ ਹੈ
ਭਰਮ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ |

ਬਸ ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਸੋਚ ਵਿਚ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਦੀਵੀ ਭਟਕਣ
ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ੋਰ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ
ਤੇ ਹਰ ਤਰਫ਼ ਸੁੰਗੜ ਰਹੇ
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵਹਾ ਰਹੀ ਹੈ ਦਰਦ ਭਰੇ ਅੱਥਰੂ
ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ
ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ
ਸਰਕ ਰਹੇ ਨੇ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚੋਂ
ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ
ਤੇ ਤੁਸੀਂ
ਕਿਸੇ ਦਸਤਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ
ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
ਸਹਿਮ ਦੀ ਕ਼ਬਰ ਵਿਚ ਦਫ਼ਨ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ

ਤੂੰ ਰੱਖੀਂ ਬਨ੍ਹੇਰੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀਵਾ ਬਾਲ

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨਾਮ (ਕੈਨੇਡਾ)

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਰਹੱਸਮਈ , ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ , ਦੁਖਦਾਈ ਪਲ ਅਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿਂਦੀ , ਸ਼ਬਦ ਸਾਥੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਜਾਂ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਰਾਹੀ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਸਾਥੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਇ ਘੁੱਟ ਘੁੱਟ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾਲ਼ , ਲਾਟਰੀ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤਨ ਵੀ ਨੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ । ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਭੰਨਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਅੱਥਰੂ ਭਰ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਬਾਹਾ ਉਲਾਰਦਾ ਹੈ । ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੀਂਦੀ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨੁ ਲੰਬੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਵੇ , ਸ਼ਬਦ ਸੀਮਿਤ ਨੇ ਪਰ ਵੱਡੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਣਾ ਤੇ ਮਾਂ ਚਾਚੀ ਤਾਈ ਦਾ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੱਥ ਸਿਰ ਤੇ ਆ ਟਿਕਣਾ ਅਨੰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ , ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵਰਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਇਸੇ ਕੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਤਹਿ ‘ਚੋਂ ਆਤਮਿਕ ਹੁਲਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨੱਚ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਦੁੱਖ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ਸਗੋਂ ਅਸੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਗਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੇ ਹਾਂ । ਪਰ ਕੁਝ ਫੋਕਟ ਗੱਲਾਂ ਜਦੋਂ ਜਰੂਰੀ ਰਸਮ ਬਣਾਕੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਮਸਲਨ ਕਰਵਾ ਚੌਥ , ਮੜ੍ਹੀ ਮਸਾਣਾ ਦੀ ਪੂਜਾ , ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਜਾਂ ਨਾ ਮੰਨਣ ਭਾਵ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਧੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਸੀਹਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ । ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ , ਰਸਮ , ਧਰਮ ਜਾਂ ਧੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣਾਕੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਆਪ ਸੁਧਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਸੁਧਰਨ ਪਰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਕੁੜ੍ਹਦੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇ ਕੋਝੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੱਤਣ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਿਆਈ ਮੌਤ ਦੇ ਚੁਰਾਹੇ ‘ਚ ਖੜਾ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਸਬੰਧੀ ਅਖਬਾਰਾ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਜੰਗ , ਰੋਸ ਮੁਜਾਹਰਿਆਂ , ਹੱਥੋ-ਪਾਈ , ਡਾਂਗੋ-ਸੋਟੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨੋ-ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਤੋਂ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਕੋਈ ਸਿਰਫਿਰਿਆ ਕੱਟੜ ਗਿਆਨਵਾਨ , ਮੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਮਟੀ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਰਹੇ ਗਰੀਬ ਦੇ ਸਿਰ ਡਾਂਗ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜੋ ਵਿਚਾਰਾ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਢਹੁਣਾ ਹੈ । ਗਿਆਨ ਵੀ ਡਾਂਗ ਤੇ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਡਾਂਗ ਦੀ ਹੁੱਝ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਹੇ ‘ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ ਉਏ’ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ ਨਾਲੋ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮਰਨਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਹਉਂ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖੁਆ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ “ਫੋਟੋ ਸਮੇਤ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ” ਦੇਣਾ ਇਸ ਦੀ ਸੱਜਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਰਾਜਨੀਤਕ ਧੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰੂ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਧੜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ । ਨਾ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਧਰਮ ਸਥਾਨਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਕਾਟੋ ਕਲੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਦੀ ਥਾਂ ਈਰਖਾ ਨਾਲ਼ ਝੋਲੀਆਂ ਭਰਦਾ ਹੈ । ਢੱਠੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ।

ਸਾਲ ਵਿਚ ਵੀਹ ਵਾਰ ਜਾਗਰਤੀ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿਖਾਉਣ ਬਹਾਨੇ ਦਸ-ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਜਲੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਫੂਕਣ ਤੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਣਿਆਈ ਮੌਤ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾ ਉਹੀ ਪੈਸਾ ਸੌ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਰੋਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਫ ਮਨ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਰੜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਮਾੜਾ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੱਫਣ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਲਈ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋ ਉਹਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਭੈਣ ਦਾ ਸਿਰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ । ਡੂੰਘੀ ਖੱਡ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾੜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਆਪੇ ਰਾਹ ਬਦਲ ਲੈਣਗੇ । ਖਾਈ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਦੇ ਹੱਥ ਰੱਸਾ ਫੜਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ ।

ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਬੇਲੀ / میرا باپو میرا بیلی

- ਮੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ / مکھویر سنگھ

ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਨਹੀਂ
ਜਦ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ 'ਘੋੜਾ' ਸੀ
ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ 'ਸਵਾਰੀ'
ਪਰ ਉਹ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ
ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ
ਜਦ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਚੜ੍ਹ
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖੀ ਸਾਰੀ ,
ਕਿੱਡੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਸੀ
ਉਹ ਛੋਟਾ ਪੈਸਾ
ਜੋ ਚੱਕ ਭੱਜ ਜਾਣਾ
ਤੇ ਕਰ ਜਾਣੀ ਖ਼ਾਲੀ
ਬਾਪੂ ਦੇ ਹਥੇਲ਼ੀ।
ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਬੇਲੀ

ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ
ਜੋ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਨੂੰ 'ਖਲ਼ਨਾਇਕ' ਦੱਸਦੇ ਨੇ,
ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਬਚਪਨ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ?
ਉਹਨਾਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਨਫ਼ੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਜਦ ਬਾਬੇ ਦਾ ਬਾਪੂ ਮੋਢੇ ਚੱਕ ਖਿਡਾਵੇ?
ਬਾਬਾ ਮਹਾਨ ਸੀ
ਪਰ ਪਿਉ-ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ
ਕਿਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤੀ?
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬਾਪੂ ਦੀ
ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ?
ਉਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਬਾਪੂ ਸੀ,
ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਵਰਗਾ
ਜੋ ਰਹਿਣਾ ਚਾਵੇ
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵਾਂਗ 'ਸੰਗ-ਸਹੇਲੀ' ।
ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਬੇਲੀ

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਔਰਗਜ਼ੇਬ ਬਾਪੂ
ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਸੀ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਾਗ਼ੀ ਪੁੱਤ** ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਵੇ,
ਕਦੀ ਨਾਲ ਰੌਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਬਾਪੂ
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਲਾਸ਼ 'ਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਰੋਵੇ।
ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ! ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਰਾਜ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ 'ਤੇ ਹੀ
ਆਪਣਾ 'ਮਹਿਲ' ਬਣਾਇਆ।
ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਓਹੀ ਬਾਪੂ ਹੈ
ਜੋ ਕਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਪੋਰੀ ਛਿੱਲ ਕੇ ਦਿੰਦਾ,
ਕਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ।
ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਬੇਲੀ

-----------------------------------------------------------

مینوں اوہ دن یاد نہیں
جد میرا باپو 'گھوڑا' سی
تے میں اس دی 'سواری'
پر اوہ دن مینوں
نہیں بھلّ سکدے
جد باپو دے موڈھے چڑھ
دنیاں دیکھی ساری ،
کڈی وڈی دولت سی
اوہ چھوٹا پیسہ
جو چکّ بھجّ جانا
تے کر جانی خالی
باپو دے ہتھیلی۔
میرا باپو میرا بیلی

مینوں تاں اوہناں لوکاں دی سمجھ نہ آوے
جو مہتہ کالو نوں 'کھلنائک' دسدے نے،
کی اوہناں لوکاں نوں بابے نانک دا بچپن نظر نہ آوے؟
اوہناں اوہ درش منفی کیوں کر دتا
جد بابے دا باپو موڈھے چکّ کھڈاوے؟
بابا مہان سی
پر پیو-دل نوں سمجھن دی
کسے کوشش کیوں نہ کیتی؟
ایہہ اوہناں لوکاں بابے دے باپو دی
کہڑی تصویر پیش کیتی؟
اوہ تاں بسّ باپو سی،
میرے باپو ورگا
جو رہنا چاوے
اپنے پتّ نال وانگ 'سنگ-سہیلی'۔
میرا باپو میرا بیلی

اتہاس وچ بیٹھا اؤرگزیب باپو
پتھر دل سی
جو اپنے باغی پتّ٭٭ نوں مار مکاوے،
کدی نال رون والا پتھر دل باپو
اپنے پتّ دی لاش 'تے پھر فٹّ-فٹّ رووے۔
شکر ہے ! ساڈے توں کوئی راج بھاگ نہیں ہے،
اسیں تاں اک-دوجے دے سپنے 'تے ہی
اپنا 'محل' بنایا۔
میرا باپو تاں اوہی باپو ہے
جو کدے گنے دی پوری چھلّ کے دندا،
کدے دندا سی گڑ دی بھیلی ۔
میرا باپو میرا بیلی

ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਾ ਸੀ / رکے تاں کوئی منزل نہ سی

-ਡਾ. ਲੋਕ ਰਾਜ /  ڈا. لوک راج 

ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਾ ਸੀ, ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹਵਾਂ
ਹਰ ਇੱਕ ਮੋੜ ਤੇ ਮਿਲੀਆਂ ਯਾਰੋ ਸਾਨੂੰ ਬਸ ਘਟਨਾਵਾਂ

ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਭੀੜ ਚ ਬੰਦਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਿੰਝ ਪਛਾਣੇ
ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਢੂੰਡੇ ਕਿੰਝ ਪਰਛਾਵਾਂ

ਬਦਲੇ ਕੌਣ ਮੁਕੱਦਰ ਉਸਦਾ ਜੋ ਅਪਣਾ ਹੀ ਵੈਰੀ
ਓਸੇ ਰੁਖ ਤੋਂ ਬਾਲਣ ਮੰਗੇ ਮਾਣੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ

ਝੂਠਾ ਕਾਸਦ, ਕੂੜ ਸੁਨੇਹੇ, ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਕੁੱਲ ਦਿਲਾਸੇ
ਬੰਦ ਬੂਹੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਕੇ ਲੰਘੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ

ਨਾ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਦਾ,  ਨਾ ਹੀ ਬਾਲੇ ਦੀਵਾ
ਜੋ ਰੁਖ ਸਿਖਰ ਦੁਪਿਹਰਾਂ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਾ ਸਕਦਾ ਛਾਵਾਂ

ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਘੁਮ ਆਇਆ ਜੱਗ ਸਾਰਾ
ਘਰ ਆ ਕੇ ਪਰ ਬਾਬਾ ਤੈਨੂੰ ਮੁਖੜਾ ਕਿੰਝ ਦਿਖਾਵਾਂ
 
ਲੱਖ ਹੋਵਣ ਸ਼ੁਭ-ਚਿੰਤਕ ਭਾਵੇਂ, ਸੂਚੀ ਯਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ
ਵਾਰਿਸ ਆਖੇ ਮਜਲਿਸ ਨਾਹੀਂ ਸੋਂਹਦੀ ਬਾਝ ਭਰਾਵਾਂ
 
------------------------------------------------------------

رکے تاں کوئی منزل نہ سی، ترے تاں کوئی راہواں
ہر اک موڑ تے ملیاں یارو سانوں بس گھٹناواں

دنیاں دی اس بھیڑ چ بندہ خود نوں کنجھ پچھانے
گھپّ ہنیرے دے وچ کوئی ڈھونڈے کنجھ پرچھاواں

بدلے کون مقدرج اسدا جو اپنا ہی ویری
اوسے رخ توں بالن منگے مانے جس دیاں چھاواں

جھوٹھا قاصد، کوڑ سنیہے، فرضی کلّ دلاسے
بند بوہے تے دستک دے کے لنگھیاں تیز ہواواں

نہ کوئی اس نوں مولی بنھدا،  نہ ہی بالے دیوا
جو رخ سکھر دپہراں ویلے دے نہ سکدا چھاواں

تیرے ناں دی مالا پا کے گھم آیا جگّ سارا
گھر آ کے پر بابا تینوں مکھڑا کنجھ دکھاواں

لکھ ہوون شبھ-چنتک بھاویں، سوچی یار ہزاراں
وارث آکھے مجلس ناہیں سونہدی باجھ بھراواں

ਮੱਸਿਆ ਦਿਸੇ ਨਾ ਮੁਕਦੀ

- ਮਹਿੰਦਰ ਰਿਸ਼ਮ

ਚੜ ਵੇ ਚੰਨਾ ਸੋਹਣਿਆ
ਤੈਨੂੰ ਅਰਘ ਚੜਾਵਾਂ
ਐਵੇਂ ਫਿਰਦੋਂ ਰੁਸਿਆ
ਤੈਨੂੰ ਹੱਸ ਮੰਨਾਵਾਂ

ਚੰਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ
ਤੇਰੇ ਨਾ ਰੁਸ਼ਨਾਵਾਂ
ਮੁਖ ਤੇਰਾ ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ
ਮੈਂ ਖਿੜਦੀ ਜਾਵਾਂ

ਠੰਡੀਆਂ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਤੇਰੀਆਂ
ਮੈਂ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾਵਾਂ
ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸੋਹਣਿਆ
ਮੈਂ ਸਦਕੇ ਜਾਵਾਂ

ਰੁਸ ਰੁਸ ਜਾਵੇਂ ਸੋਹਣਿਆ
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਾਵਾਂ
ਤੂੰ ਬਦਲਾਂ ਉਹਲੇ ਛੁੱਪਿਆ
ਕਿਥੇ ਲੱਭਦੀ ਆਵਾਂ

ਕਦ ਪੁੰਨਿਆ ਹੁਣ ਹੋਵਣੀ
ਕਿਹੜਾ ਪੀਰ ਧਿਆਵਾਂ
ਮੱਸਿਆ ਦਿਸੇ ਨਾ ਮੁਕਦੀ
ਕਿੰਝ ਚਿਤ ਠਹਿਰਾਵਾਂ

ਚੜ ਵੇ ਚੰਨਾ ਸੋਹਣਿਆ
ਤੈਨੂੰ ਅਰਘ ਚੜਾਵਾਂ
ਐਵੇਂ ਫਿਰਦੋਂ ਰੁਸਿਆ
ਤੈਨੂੰ ਹੱਸ ਮੰਨਾਵਾਂ

आज और कल

- डा. रंजू सिंह

वो जूनून था,
ये तकदीर है,
वो ख्वाब था,
ये तस्वीर है,
न वो इश्क था,
न ये मोहब्बत है,
वो बेवफा था,
ये बेज़ार है,
न वो शर्मिंदा था,
न ये शर्मसार है,
उसको पाना गुनाह था,
इसे खोना गुनाह है |

तुम ही मेरी

- राजीव जयसवाल

तुम ही मेरी
सुरा और साकी
तुम ही मेरी
मदिरा  प्याला
तुम मेरी
मधु मधुशाला
तुम ही
मय की  हाला हो |

तुम ही मेरी
प्रणय देविका
तुम  ही मेरी
प्रीत चंद्रिका
तुम ही मेरी
नयन ज्योतिका |
तुम ही
ज्योति उजाला हो |

तुम ही मेरी
प्रेम प्रेरणा
तुम ही मेरी
प्रणय कामना
तुम ही मेरी
भाव भावना
तुम ही
काम की ज्वाला हो|

Sea and Sand

- Rosie Mann

Till sea longs for shore
and shore calls to sea ,
their separation shall be .
Lost in joy-pain of craze
lost to each other's ways ,
both keep distance in place .
Unaware of a consummate tranquillity ,
unqualified , ageless simplicity ;
no farness , no longing ,
no sorrow , no glee ;
where sea is sand
and sand is sea .

                               

ਨਜ਼ਮ

- ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਆਲ

ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ
ਮੱਠੀ ਮੱਠੀ ਪੀੜ੍ਹ
ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ
ਉੱਠਦੇ ਵਲ੍ਹਵਲ੍ਹੇ
ਤੜਫਦੀ ਰੀਝ
ਪਿਆਸ ਮੇਰੀ
ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ
ਰੱਜੀ ਰੱਜੀ
ਤੇਰੀ ਹਾਕ ਨੇ
ਚੁੰਮਿਆ ਸਾਨੂੰ
ਇੰਜ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ
ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜ
ਗੱਲ ਲੱਗੇ ਮੇਰੇ
ਮੇਰੀ ਤੜਫ ਨੂੰ
ਤੂੰ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕ ਚੁੰਮੇ
ਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਛੇੜ੍ਹੇ
" ਭੁੱਖੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ "
ਤੇ ਫਿਰ ਤੂੰ
ਚੇਹਰਾ ਮੇਰੇ
ਅੱਗੇ ਕਰ ਆੱਖੇ
" ਦੇਖ " - ਭੁੱਖ ਨਾਲ
ਮੈਂ ਵੀ ਰੱਜਿਆ ਪਿਆ "
ਦੋਵੇਂ ਹੱਸਦੇ ਹਾਂ
ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ
ਇਹ ਭੁੱਖ , ਇਹ ਪਿਆਸ
ਰੱਜੀ ਜੇਹੀ ਕਿਓਂ ਲੱਗੇ ?
ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ
ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾ ਨਾਲ
ਛੂਹਿਆ ਜਿਓਂ
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਿਆ
ਧੁੱਪ ਤੇ ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਨੇ
ਇੱਕਠਿਆ ਹੋ
ਨੁਹਾਇਆ ਹੈ ਸਾਨੂੰ
ਮੇਰੀ ਜਾਨ
ਇੰਝ ਕਿਓਂ ਲੱਗੇ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਾਇਆਨਾਤ
ਸਾਰੀ ਸਿਰਫ
ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ
ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ ?

ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਚਾਅ..

-ਹਰਮਨ ਜੀਤ

ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵੇ ਅੜਿਆ
ਗਈ ਹੁਲਾਰੇ ਆ..
ਇੱਕ ਪਲ ਸਾਨੂੰ ਰੋਣਾ ਆਵੇ
ਇੱਕ ਪਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਚਾਅ..

ਦੂਰ ਗਗਨ 'ਤੇ ਕੱਲਮ'ਕੱਲਾ
ਬੱਦਲ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ..
ਇਹ ਬੱਦਲ ਤਾਂ ਜਾਪੇ ਮੈਨੂੰ
ਸਾਡਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਹ..

ਸੱਜਣਾ ਤੇਰੇ ਬੋਦੜਿਓਂ
ਹਰਿਚੰਦਨ ਮਹਿਕ ਰਿਹਾ..
ਏਸ ਮਹਿਕ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਅੜਿਆ
ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਚਾਅ..

ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖਾਲ ਵਗੇਂਦਾ
ਛੰਦ ਪਰਾਗੇ ਗਾ..
ਦੋ ਛਿੱਟ ਲਵਾਂ ਤਰੌਂਕ ਵੇ ਜਿਹੜਾ
ਬੀਜਿਆ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ..
 
ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਅੜਿਆ
ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਆਪ ਖੁਦਾ..
ਜਿਓਂ ਰੋਹੀ ਵਿਚ ਵੈਦ ਨਘੋਚੀ
ਭੱਖੜਾ ਕੁੱਟ ਰਿਹਾ..

ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਅੰਤਰ ਪੀੜਾ
ਤੇਰਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚਾਅ..
ਜਿਓਂ ਆਦਮ ਦੀ ਪੱਸਲੀ ਵਿੱਚੋਂ
ਲੀਤਾ ਜਨਮ ਹਵਾ..
 
ਮੈਂ ਧੀਦੋ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਇੱਕ
ਬੋਲ ਜੋ ਆਠਰਿਆ..
ਤਖਤ ਹਜਾਰੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ
ਨੱਚਾਂ ਸੁਰਮਾ ਪਾ..

ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵੇ ਅੜਿਆ
ਗਈ ਹੁਲਾਰੇ ਆ..
ਇੱਕ ਪਲ ਸਾਨੂੰ ਰੋਣਾ ਆਵੇ
ਇੱਕ ਪਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਚਾਅ..

ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ...

-ਸੀਮਾ ਗਰੇਵਾਲ

ਮਨ ਮਰੂਥਲ ਸ਼ੂਕਦਾ
ਨੀਂਦਾਂ ਚ ਸੁਪਨਾ ਕੂਕਦਾ
ਸੁਪਨੇ ਚ ਸੁੱਤੀ ਮੈਂ ਪਈ
ਅਖ ਮਰਜਾਣੀ ਲੱਗ ਗਈ
ਰਾਤ ਸਿਸਕਦੀ ਪਲੇ ਪਲੇ
ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਹ ਦੇ ਤੜਪਦੇ ਵਲਵਲੇ
ਕੁਝ ਬੁਝ ਗਏ ਕੁਝ ਅਧਜਲੇ
ਨੈਣੀਂ ਹੜ੍ਹ ਮੁਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ
ਹੋਂਠ ਸਦੀਵੀਂ ਸੁੱਕੇ ਨਿਰਜਲੇ
ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ

ਧੁੱਪ ਅਨਹੋਣੀ ਅੜਿਆ ਬਹੁਤ ਚੁਭੇ
ਕਿਵੇਂ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦੀਪ ਜਗੇ
ਲੱਗ ਲਾਂਬੂ ਜਾਣੇ ਹਿੱਕੜੀ ਵਿਚ
ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਸਹਿਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ
ਰਾਤ ਨੂ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੇਰੀ ਝਿੰਮਣ ਤਲੇ
ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ

ਚੜ੍ਹ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੋਦ ਚ ਪੂਰਬ ਦੀ
ਨਿਬੜ ਜਾਏਗੀ ਗੱਲ 'ਨੇਰੇ ਦੇ ਹੁੱਬ ਦੀ
ਆਥਣ ਢਲਦੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪੈਰੀ ਪੈ
ਸੌਵੇਂਗਾ ਨਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਲੈ
ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਠੀ ਤਨ ਲੱਕੜ
ਨਾਲ ਤ੍ਰੇਹ ਦੇ ਤੜਪਦੇ ਵਲਵਲੇ
ਕੁਝ ਬੁਝ ਗਏ ਕੁਝ ਅਧਜਲੇ
ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ

ਮੁੱਕ ਜਾਣੇ ਨਗਮੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ
ਡੁੱਲ੍ਹ ਸਿੰਧੂਰ ਜਾਣੇ ਸੁਹਾਗ ਦੇ
ਮੇਲਾ ਨਿੱਖੜ ਕੇ ਮੁੜ ਕਦ ਜੁੜਣਾ ਏਂ
ਰਾਹ ਮੰਜਿਲਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜਨਾ ਏਂ
ਸਵਾਹ ਨੇ ਲੱਗ ਹਵਾ ਦੇ ਅੱਜ ਗਲੇ
ਉੱਡ ਜਾਣਾ ਭਲਕ ਤੱਕ ਪਲੇ ਪਲੇ
ਫੇਰ ਕੇਹੜੀ ਜਿੰਦ ਕਿਹੜਾ ਸਾਹ ਚੱਲੇ
ਖੇਡ  ਤਨ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲੇ
ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ

ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ
ਨਾ ਚੜ੍ਹੀਂ ਸੂਰਜਾ ਤੂੰ ਹਲੇ...